PREZİDENTİN PROBLEMƏ MÜNASİBƏTİ

 QAÇQIN  VƏ  MƏCBURİ  KÖÇKÜNLƏRƏ  DÖVLƏT  QAYĞISI

Doğma ocaqlarından didərgin salınmış bir milyonadək qaçqın və məcburi köçkün soydaşlarımızın bütün qayğıları, problemləri xalqımızın ümummilli lideri Heydər Əliyevin, Azərbaycan dövlətinin gündəlik probleminə çevrilmişdir. Bu bir həqiqət idi ki, bütün həyatının Azərbaycana və xalqımıza həsr edən ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin ən böyük arzusu zəbt olunmuş torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi idi. O, bunun üçün var qüvvəsi ilə çalışır, qaçqın və məcburi köçkünlərin problemlərini daim diqqət mərkəzində saxlayırdı. Heydər Əliyev xalqın tələbiylə hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsilə əlaqədar ATƏT rəhbərliyi, Minsk qrupunun təmsilçiləriylə keçirdiyi 200-dən artıq, 80 ölkənin dövlət başçıları ilə isə 500-dən çox görüşlərində, beynəlxalq və yerli qurumların tədbirlərində bu problemə toxunaraq, onu ölkədə bir nömrəli problem adlandırmışdı. Məhz ulu öndərin diplomatiyası sayəsində Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin əks mahiyyəti dünya ictimaiyyətinə çatdırıldı münaqişənin siyasi həlli, işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi, qaçqın və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qaytarılması ilə bağlı beynəlxalq hüquq normalarına uyğun qərarlar – BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsi qəbul edildi. Eyni zamanda ATƏT-in 1994-cü ildə Budapeşt, 1996-cı ildə Lissabon, 1999-cu ildə İstanbul sammitlərində münaqişənin dinc və siyasi yollarla həlli istiqamətində tədbirlər müəyyənləşdirildi, həmçinin, ABŞ konqresinin müstəqil Azərbaycana yardım göstərilməsinin qadağan edən ədalətsiz 907-ci düzəlişinin icrası dayandırıldı. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası prezidentinin sərəncamına əsasən “Qaçqınların və Məcburi köçkünlərin problemlərinin həlli üzrə Dövlət Proqramı” təsdiq edildi.

1999-cu ildə ölkə prezidentinin fərmanı ilə dünya təcrübəsində ilk olaraq Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondu təşkil edildi.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2004-cü il 1 iyul tarixli 298 saylı sərəncamı ilə “Qaçqınların və məcburi köçkünlərin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması və məşğullunun artırılması üzrə Dövlət Proqramı” təsdiq edilmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2004-cü il 1 iyul tarixli 298 saylı sərəncamı ilə “Qaçqınların və məcburi köçkünlərin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması və məşğulluğunun artırılması üzrə Dövlət Proqramı” təsdiq edilmişdir. Məhz bu proqram və orada nəzərdə tutulmuş geniş tədbirlər ölkəmizdəki qaçqın və məcburi köçkülərə daim dövlət qayğısının bir daha əyani təsdiqidir.

Ümumilikdə Dövlət Proqramında 22921 ailə - 110 min məcburi köçkünün həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması, o cümlədən 21354 ailənin yeni qəsəbələrə köçürülməsi, 1567 ailənin isə müvəqqəti məskunlaşdıqları ictimai binaların təmiri, 30 min iş yerinin (onlardan 25 mini inşaat işlərində, 5 mini isə yeni təşkil olunacaq kiçik sexlərdə) yaradılması nəzərdə tutulmuşdur.

Cənab İlham Əliyev 2004-cü il sentyabr ayının 11-də Bərdə rayonuna səfəri zamanı həmin rayonun ərazisindəki çadır düşərgələrində müvəqqəti məskunlaşmış məcburi köçkünlərlə görüşündə demişdi: «Ölkədə mövcud olan çadır düşərgələri tezliklə ləğv olunacaq və məcburi köçkünlər yeni qəsəbələrə köçürüləcəkdir».

Ötən 3 ilə nəzər salsaq görərik ki, çadır düşərgələrinin ləğvi dövlətin prioritet məsələsi olmuşdur.

Belə ki, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 4 fevral tarixli 80 nömrəli Sərəncamına və yeni Dövlət Proqramına uyğun olaraq Dövlət Neft Fondundan ayrılan vəsait hesabına sifarişçi təşkilat olan Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondu tərəfindən Ağdam rayonunda 12 və Ağcabədi rayonunda 1 qəsəbənin tikintisi başa çatdırılmış, məcburi köçkünlərin həmin qəsəbələrə köçürülməsi və 4 çadır düşərgəsinin ləğv edilməsi təmin edilmişdir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 2006-cı il martın 1-də təməli qoyulmuş Ağdam rayonunun Quzanlı qəsəbəsindəki Olimpiya İdman Kompleksinin tikintisi 2007-ci ildə başa çatdırılmış və 2008-ci il yanvarın 17-də keçirilmiş açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev iştirak etmişdir.
Ağdam və Ağcabədi rayonlaroında yeni salınmış qəsəbələrdə ümumi sahəsi 190632 kv.metr olan 3860 yaşayış evi ilə yanaşı 15 məktəb binası, 5 uşaq bağçası, 1 xəstəxana, 9 tibb məntəqəsi, 8 klub-icma mərkəzi, 7 poçt və rabitə şöbəsi, 11 hamam, 10 inzibati binan, 1 yanğın postu tikinmiş, 113,8 km yol, 139,2 km su xətti, 43,2 km qapalı irriqasiya sistemi, 211,9 km elektrik hava xətti çəkilmiş, 124 artezian quyusu qazılmışdır. Burada inşaat işlərinə respublikanın 30-dan artıq şəhər və rayonundan təxminən 20 min nəfər cəlb olunmuşdur.

Bundan başqa Naxçıvan Muxtar Respublikasında 100 qaçqın və məcburi köçkün ailəsi üçün yaşayış evləri tikilib istifadəyə verilmiş, Saatlı rayonunda Yunanıstanın Bakı-Tbilisi-Ceyhan boru kəmərinin Azərbaycan sektorunun tikintisini həyata keçirən «Contractors İnternational Company» (CCİC) şirkətinin vəsaiti hesabına salınmış 100 ailəlik qəsəbəyə məcburi köçkünlərin köçürülməsi təmin edilmişdir.


Ümumiyyətlə, 2001-2009-cu illərdə Dövlət Neft Fondundan (612.9 milyon manat) və digər mənbələrdən (33.2 milyon manat) ayrılan 646.1 milyon manat vəsait hesabına 18190 ailə 81,8 min nəfər daimi məskunlaşmamış qaçqın və məcburi köçkünlər üçün 10168 min kv.metr sahəsi olan 63 qəsəbə və fərdi evlər, həmçinin 123 məktəb ,4 musiqi məktəbi, 37 uşaq bağçası, 45 tibb müəssisəsi, 33 rabitə evi tikilmiş, 542 km yol, 645 km su xətti,1007 km hava elektrik xətti çəkilmiş, 81,5 km qaz, 33,1 km kanalizasiya, 1,27 km istilik xəttləri çəkilmiş, 11 min hektarda irriqasiya işləri aparılmış , 537 müxtəlif gücə malik elektrik transformatoru quraşdırılmışdır. O cümlədən Ermənistandan qaçqın düşmüş soydaşlarımızın məskunlaşdırılması üçün respublikanın müxtəlif şəhər və rayonlarının ərazilərində 1330 ev tikilərək onların istifadəsinə verilmişdir. Yeni qəsəbələrə köçürülmüş məcburi köçkünlərə Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə kənd təsərrüfatı işləri ilə məşğul olmaları üçün müəyyən edilmiş miqdarda əvəzsiz maliyyə yardımı verilir.
1993-2009-cu illərdə qaçqınların və məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi ilə bağlı dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlər.
1. 1993-2003-cü illər (240,1 mln manat)
2.  2004-2009-cu illər  (729,2 mln manat)
Cəmi:  969,3 mln manat.
2001-2009-cu illərdə qaçqınların və məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi ilə bağlı Dövlət Neft Fondundan ayrılan vəsaitlər.
1. 2001-2003-cü illər    (58,5 mln manat )
2. 2004-2009- cu illər    (554,4 mln manat)
Cəmi:  612,9 mln manat
2004-2009-cu illərdə məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi ilə bağlı ayrılan vəsaitlər.
1. Məcburi köçkünlərə dövlət büdcəsindən ayrılan saxlanılma xərcləri ( 729,2 mln manat)
2. Dövlət Neft Fondundan  (554,4 mln manat)
3. Digər mənbələr (41,7 mln manat)
4. Dövlət Neft Şirkəti (18,8 mln manat)
5. Dövlət büdcəsindən ayrılan investisiya  xərcləri (13,347 mln manat)
Cəmi: 1.357,447 mln manat
Görülən tədbirlər nəticəsində Azərbaycanda mövcud olmuş 12 çadır düşərgəsindən 2003-cü ildə Biləsuvar rayonu ərazisindəki 5-i, 2006-cı ildə isə Bərdə və Ağcabədi rayonlarındakı 4-ü ləğv edilmişdir. Saatlı və Sabiradbad rayonları ərazisindəki qalan 3 çadır düşərgəsinin ləğvi üzrə hazırda müvafiq işlər aparılır.

Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu ərazisindəki «Qərənfil» sanatoriyasında müvəqqəti məskunlaşmış 39 məcburi köçkün ailəsi üçün 2006-cı ilin oktyabrında Abşeron rayonunun Mehdiabad qəsəbəsində fərdi evlər tikilərək istifadəyə verilmişdir.

Bakı şəhəri , Əzizbəyov rayonu ərazisindəki «Zuğulba» sanatoriyasında müvəqqəti məskunlaşmış 450 məcburi köçkün ailəsi üçün Sabunçu rayonu, Ramana qəsəbəsində salınmış yeni qəsəbənin 2007-ci il 4 may tarixdə açılış mərasimində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev iştirak və çıxış etmişdir.

Həmçinin Yeni Dövlət Proqramına uyğun olaraq Xocalı rayonundan olan 500 ailə üçün Goranboy rayonu ərazisində, Xocavənd rayonundan olan 500 ailə üçün isə Beyləqan rayonu ərazisində yeni qəsəbələrin salınması məqsədi ilə müvafiq torpaq sahələri ayrılmışdır. Hazırda həmin qəsəbələrin tikintisinin maliyyələşdirilməsi məsələsinə baxılır.

Azərbaycan Respubliikasının Prezidenti İ.Əliyev yüksək səviyyəli beynəlxalq və ölkədə keçirilən tədbirlərdəki çıxışlarında ölkəmizin ərazi bütövlüyü ilə bağlı dəfələrlə vurğulayıb ki, Azərbaycanın bir qarış torpağı belə heç kimə bağışlanmayacaq. Sülh yolu ilə azad edilməsə, istənilən vasitə ilə azad ediləcəkdir.

Cənab İlham Əliyev 2003-2007-cı illər ərzində bu münaqişənin həlli ilə əlaqədar Ermənistan Respublikasının Prezidenti ilə 8, ATƏT-in həmsədrləri ilə 22, xarici ölkələrə 78 səfəri zamanı müxtəlif ölkələrin dövlət rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşlər keçirmişdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin yanında 2007-ci il 4 sentyabr tarixdə bütün aidiyyatı nazirlik, komitə və şirkət rəhbərlərinin iştirakı ilə qaçqınların və məcbur köçkünlərin problemlərinə həsr olunmuş müşavirə keçirilmişdir.

Qaçqınların və məcburi köçkünlərin sosial müdafiəsi ilə bağlı dövlət tərəfindən ayrılan vəsaitin həcmi ilbəil artırılır.Təkcə 2009-cu ildə bu məqsədlə 309,9 mln manat vəsait ayrılmışdır.

2009-cu ildə 1747 nəfər qaçqın və məcburi köçkün işlə təmin edilmiş,  563 nəfərə işsiz statusu verilmiş, 680 nəfərə işsizlik müavinəti təyin edilmiş , 467 nəfər peşə hazırlığı kurslarına və 253 nəfər haqqı ödənilən ictimai işlərə cəlb edilmişdir.

2009-cu ildə respublikanın ayrı- ayrı şəhər və rayonları üzrə 90 müvəqqəti məskunlaşma obyektində 39 ədəd müxtəlif markalı güc transformatoru, 66 ədəd artezian  və digər su nasosu quraşdırılmış, həmçinin 2925 metr müxtəlif markalı güc kabeli, 67000 metr elektrik naqili verilmişdir.

2009-cu il üzrə "Bakıelektrikşəbəkə "," Sumqayıtelektrikşəbəkə" ASC tərəfindən fərdi evlərdə və 570 kompakt yaşayış yerlərində elektrik sayğaclarının quraşdırılması işi tam başa çatdırılmışdır."Azərenerji" Səhmdar Cəmiyyətinin "Regional Enerji Təchizatı"MMC-ləri tərəfindən isə nəzərdə tutulan ümumi 83730 sayğacdan fərdi evlərdə 36193,   1180 kompakt məskunlaşma obyektlərində olan 32182 mənzildən isə 23914 mənzildə sayğac quraşdırılmışdır.  Azərenerji ASC üzrə ümumilikdə cəmi 60107 ədəd sayğac quraşdırılmışdır.